Yazar Ayşegül Devecioğlu, Siirt’te N.E.’nin yaşadıklarının izini Radikal için sürdü (
Radikal, 18 Temmuz).
Bu izlenimlerin yakınlarda yayımlanan
Kış Uykusu kitabından önce yazılmış olmasını dilerdim. Keşke bir öyküye dönüştürülerek aynı kitaba sokulsaymış...Şiddetin keskin kokusunu bir de buradan hissedebilirdik.
Ah, zamansızlık!..
DJ arkadaşını ziyarete gitti, töre vahşeti hayatını kâbusa çevirdi12 Haziran’da ajanslara bir haber düştü. Siirt’te yaşayan, halasının oğluyla nişanlı 17 yaşındaki N.E., Radyo 56’da DJ’lik yapan arkadaşını ziyarete gitmişti. Bunu duyan yakınları, radyonun bulunduğu binayı basınca, ajansların geçtiği ilk habere göre N.E., kendini altıncı kattaki radyo binasından atlamıştı. Şans eseri binanın yanında bulunan manavın tentesine düşen genç kız ağır yaralı olarak hastaneye kaldırıldı. Ancak öfkeli yakınları bu kez de hastaneyi bastı ve amcası, N.E.’yi beş yerinden bıçakladı. Herkesin gözü önünde cereyan eden bu olayı polisin önleyememesi tepkilere neden olurken, N.E.’nin camdan atlamadığı, aksine üvey ağabeyi S.E. tarafından atıldığı iddiası hâlâ geçerliliğini koruyor. N.E. Sirtt’teki ilk müdahaleden sonra Diyarbakır’da Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi’ne kaldırılıp, devlet korumasına alındı.
N.E geçen hafta, kendi isteğiyle ailesine teslim edildiği yolundaki haberlerle yeniden gündeme geldi. Çelişen gazete ve ajans haberlerine göre, N.E., Diyarbakır Dicle Tıp Fakültesi’nden sonra konulduğu, Diyarbakır kız yetiştirme yurdunda, yaralarının pansuman yapılmadığını, doktor ve hemşire olmadığını, ölmekten korktuğu için kendi isteğiyle ailesine teslim edildiğini ifade etmişti. N.E, gece üçte alınan polis ifadesine, “Polisin kendi sorup yanıtladığı şeyler” sözleriyle itiraz ediyor, üvey ağabeyinin kendini itip itmediği konusunda, psikolojik tedavi sonucu anımsayıp, karar vereceğini söylüyordu.
Görüşüne başvurduğumuz Siirt Baro Başkanı Mehmet Ali Özel, “Aileye teslim edildi” cümlesinden çok, “Savcılık koruma kararını” kaldırdı ifadesinin doğru olacağını belirtiyor. Siirt’te savcılığın sosyal hizmet’lerin başvurusu üzerine verdiği koruma kararını, Diyarbakır, Siirt ve N.E’nin ailesinden kişilerin yaşadığı Eskişehir’de ( her üç ilin sosyal hizmet müdürlüklerinin incelemesi sonucu) kaldırdığını söyleyen Özel, N.E’nin Hacettepe Tıp Fakültesi Hastanesi’nde babasının gözetiminde tedavi gördüğü bilgisini verdi.
Özel, N.E’yi bıçaklayan amcasının akli dengesinin yerinde olmadığını ve N.E’nin pencereden atıldığı iddiasının da şu anda bir kesinlik taşımadığını, ‘atılmış’ değil, ‘atlamış’ olduğunu ifade ediyor. Baro başkanı Özel, Siirt’te gizli yapılan duruşmalara, Radyo 56’daki DJ’leri yaralamak suçlamasıyla yargılanan baba Süleyman E.’nin avukatı sıfatıyla katılıyor.
Siirt’e o pencereyi görmeye gittim. Büyük olasılıkla, beyaz, plastik türevi, çirkince bir pencereydi.
Fikrimce, Siirt’in işlek sayılabilecek bir caddesinde, yeni bir binanın penceresi olmalıydı.
İsmi artık "N. E" olan 17 yaşındaki kız, N. E olmadan önce dünyaya son kez oradan bakmıştı. O pencereyi bulacak, N:E’nin bakışını çevreleyen, böylece onu zamanın içinde kaybolup gitmekten koruyan pencereden Siirt’e bakacaktım.
Pencere N.E’yle ilgili konuşmaların odağını teşkil ediyordu. İstanbul’dan ayrılmadan “pencereden atlamış” sözünü ettiğimde bir arkadaşım, “Pencereden atmışlar” diye uyarmıştı. Kimisine göre N. E pencereden atlamıştı, kimisine göreyse ağabeyi atmıştı, kimine göre kaza olmuştu, kimine göre kasten itilmişti. Tartışmalar böyle sürüp gidiyordu.
N.E.’nin atıldığı ya da atladığı pencere, binanın en üst katındaki dairenin yandaki penceresi. Dairede bulunan Radyo 56’nın kapısı artık kilitli.
‘Atlamış’ diye düzeltiyorlarNitekim Siirt’te konu yine bu ayrıntıda düğümlendi. N.E’den yana olanlar “Pencereden atmışlar” derken, bilinçli ya da bilinçsiz aileyi ya da aile üzerinden Siirt’i savunmaya çalışanlar da “Pencereden atlamış” diye düzeltiyordu beni.
Diyarbakır’dan yarım otobüs denilen dolmuşlarla üç saatlik bir yolculukla Siirt’te varır varmaz, başından beri başka amacım yokmuş gibi pencereyi aradım.
Tahmin ettiğim gibi kentin en işlek caddesi sayılan Güres’te yeni, şehrin ölçüleri içinde yüksek bir binanın beşinci katındaydı pencere. Pencerenin hemen altında, kentin ağır başlı, derinden derine yaslı havasına göre uçarı kaçan, daha çok tatil yörelerine özgü mavili beyazlı kepenk, büyükçe bir manavın üstünü örtüyordu.
Amcadan merhametli kepenkBinaya yaklaştığımda, manavdan çıkan elli altmış yaşlarında bir adam, manavın sahibi, daha çok turist rehberlerine özgü bir edayla parmağını yukarı kaldırarak pencereyi işaret etti. İsmi artık N.E olan kız, bu pencereden düşmüş-itilmiş-atlamış ve binanın yan tarafına kadar uzanan mavi beyaz çizgili kepenk yüzünden hayatta kalmayı başarmıştı. Olayın ardından hızla ‘deli raporu’ edinen amca, mavi beyaz kepenk kadar merhametli olamamış, vücudu kırıklar içindeki yeğenini beş defa bıçaklamıştı. N.E, yazılı olan- olmayan bütün yasalara göre kendisini yabancılardan, ona zarar verecek insanlardan koruması gereken ailesinden kaçırılmıştı. Hayatına kasteden en yakınlarıydı. N.E, birkaç kelime konuşabildiğinde, bundan duyduğu üzüntüyü dile getirdi, onları affetmek istemiyordu.
Kocaman bir asma kilitŞehir açısından utanç verici sayılan olaya sahne olan radyonun kapısında kocaman bir asma kilit boy göstermekteydi. Utanç, kendi isteği dışında halasının oğluyla nişanlanan gencecik bir kadının “yanlış veya doğru anlama” sonucu onu sevmesi ve koruması gerekenler tarafından öldürülmeye çalışılmış olmasından kaynaklanmıyordu. Siirt, komşularınız evinizde, başkalarına göstermek istemediğiniz özel bir şeye- duruma şahit olmuş gibi utanıyordu. Bütün aile üyelerinin yanlış olduğunu bilseler bile, saklamayı aile olmanın gereği olarak gördükleri, ortaya çıkması halinde aileye zarar geleceğini düşündükleri türden bir şey. Bu utanç, birbirinden farklı onca kadın ve erkek, birey ve kurum tarafından ağız birliği etmişçesine dile getiriliyordu; böyle bir olayla anılmak istemiyoruz; diyordu Siirt’liler...
Yemek yemeyi o an aklıma getirmesem de, kentin bu işlek caddesindeki lokantalarda müşterilere, Siirt’in en meşhur yemeklerinden biri olan perdeli pilavın sunulmakta olduğundan kuşku duymuyordum.
‘Evimizin sırlarını sakla’Siirt’in tarihi ve turistik özelliklerini anlatan broşürlerin ilan ettiğine göre pilav, yeni geline sunuluyor ve pilavın üstünü örten hamurdan perde şu anlama geliyordu; evimizin sırlarını hamurun pilavı kapladığı gibi sakla..
O öğlen saatlerinde sıcağın yaktığı, tozun boğduğu Siirt’te, pencere, atıldı-atladı tartışmalarını sessizce yalanlıyor ve oradan yalnızca ölüme gidilebileceğini beyan ediyordu. Kimsenin ağzına mühür, üstüne kepenk koymayı akıl edemediği pencere şunları söylüyordu: On yedi yaşındaki bir kızın, bu pencereden atlayacak kadar korkması, pencereden atılmaktan tarifsiz ölçüde korkunçtu.
Ben de, yeni gelinlerin kulaklarına “evimizin sırlarını sakla” diye fısıldayan Siirt’e değil, pencereye inandım; kadınlarla pencereler arasındaki o çok eski, çok hüzünlü dostluğa güvenerek...
Şiddeti kabul ettiren sözcükSiirt, kadim tarikatların, İslam’ın koyu mezheplerinin, egemenlerin dinle birlikte arkalarını yasladıkları binlerce yıllık aşiret geleneğinin çepeçevre sarmaladığı, beslediği ‘töre’ sözcüğüyle özdeşleşmiş durumda. Töre... Bu sözcük, kabul edilmez, insanlık dışı olanı kadınlara yönelik acımasız şiddeti adeta yumuşatan, mazur gösteren, değişmezliğini kabul ettiren, töreye uymayanın ahlaksızlığını, her cezaya layık olduğunu baştan hissettiren kısa ama çok etkili bir sözcük.
Siirt’te de bu sözcüğün ardında, yalnızca mavi-beyaz kepengin himmetiyle hayatı şimdilik kurtulan N.E’nin değil, çocuk yaşta ya da yetişkin zorla evlendirilen, kocasından işkence gören, dayak yiyen binlerce kadının hikâyesi yatıyor.
Diyarbakır ve Batman gibi Siirt’te de toz mu, çamur mu, sis mi olduğu anlaşılamayan boz bir hava, güneşi boğuyor. Geleneksel temizlik ürünlerini satan dükkânların vitrinlerini artık doğum kontrol ürünleri de süslüyor.
Siirt’in Batman’dan farkıŞemdinli, Eruh gibi tekinsiz tabelaların ve askeri barikatların yanından süzülüp giden yarım otobüsler Batman’da kola ve fanta ikramı yapılan bir mola veriyor. Siirt, intihar süsü verilen namus cinayetleriyle gündeme gelen Batman’ın yanı başında. Anımsadığım kadarıyla Batman’ın, ‘böyle anılmamak’ gibi bir dileği olmamıştı. Olduysa bile, bu dilek gerçekleşmiş sayılır; çünkü Şırnak gibi, doksanlarda Siirt’ten koparılıp il yapılan Batman, artık kör petrol kuyularının içindeki kayıp cesetleriyle anılıyor.
Siirt’te dolaşırken otobüs yolculuğundaki koltuk komşum, N.E’den daha büyük olmayan çocuk anne, bir hakikat elçisi gibi bana hâlâ eşlik ediyor. Yol boyunca kıpırdamaksızın oturdu. Kucağında belden aşağısı sakat, henüz yirmi günlük, iki ameliyat geçirmiş, halasının oğlundan olma Aziz’i taşıyor. Aziz annesinin içini rahatlatan soluk alıp verişlerle uyurken, yüzünü örten tülbent hafifçe inip kalkıyor.
Mavi anemon çiçeğiAkşamüstü, Güres’te, merkezde, marangoz çarşısında sokakta pek kadın yok. Kahve ve ‘kafe’ tarzı yerlerde yalnız erkekler oturuyor. Henüz penceresinden hiçbir N.E’nin atılmadığı-atlamadığı bir yerel radyonun erkek sunucusu, kadınsız caddelere mavi anemon çiçeğinden yeni bir güzellik kremini müjdeliyor.
Büyük toprak ağalarının, aşiret reislerinin mülkiyetindeki uçsuz bucaksız topraklardan, altmışlarda topraksız işsiz yığınlarını büyük kentlere göç veren bölge, şimdi de köy boşaltmaların, silahların gölgesindeki yeni göç kafilelerini düpedüz açlığın kucağına terk ediyor. Yörede petrol, bulunması, demiryolu, rafineri ve hidroelektrik santralinin inşasıyla yaşanan değişim, ellilerden itibaren kapitalizm öncesi üretim ve yaşam biçimlerinin yıkıcı bir biçimde tasfiyesi, saldırı altındaki töreleri katılaştırıp güçlendirirken, yerinden yurdundan edilme ve göçler en çok dünyanın güçsüzleri ve yoksulları olan kadınları etkiliyor.
Siirt’te dikkat çekecek kadar çok uydu anten, popüler kültüre duyulan eğilimden çok, yaygın medyayı da kapsayan resmi söylemden kopuşun ifadesi. Ancak popüler kültürün ve tüketim ideolojisinin ortak kodları kendini gizlemiyor.
Gözlerden gizlenen kentİçinde yaşayanlar korksa da kentler kimseden korkmaz. Çünkü görünmek istemedi mi, hiçbir güç, kenti saklandığı yerden bulup çıkaramaz. Eski belediye başkanının toplu konuta çevirmek istediği eski Siirt evlerine sığınan ketum şehrin hafızasında, şehir nüfusunun önce yarısını sonra üçte birini oluşturan Yahudilerin, Ermenilerin, Keldanilerin, Süryanilerin, Cigor, Paskalya ve damlarda ateşe verilmiş asma dallarının döndürüldüğü ateş bayramlarının, Zerdüşt geleneklerinin anısı hâlâ canlı. Gerçi, artık ne helvacılar, ne battaniyeciler ne bakırcılar çarşısı var. Eskiden Siirt’in gelirinin büyük kısmını teşkil eden bakır islemeciliği de Ermeni ustaların ardından yok olmuş.
Yine de Marangozlar çarşısında çınar ve akasyaların gölgelediği taş yollara sıralanmış eski dükkânlar ve esnaf lokantalarının arasında eski şehrin kalbi hâlâ hafif hafif atmakta.
‘Böyle olaylar göçle başladı’Marangozlar Çarşısı’nda Siirt’te 47 yıldır çıkan haftalık Mücadele gazetesinin bürosu da yer alıyor. Gazetenin sahibi, sorumlu müdürü ve başyazarı Bianet yerel iletişim ağı mensubu, seksen yaşlarındaki Cumhur Kılıççıoğlu da; Siirt’te böyle olayların daha önce hiç görülmediğini söylüyor ve nedenini son yıllarda göçle gelenlerin şehre adapte olamamalarına, devletin eğiticilik görevini yapmamasına bağlıyor. Kılıççıoğlu’na göre törenin koruyucu bir işlevi de var. Eskiden, ailenin ve çevrenin olumlu tutumuyla benzer hatalar yapmaya eğilimli kişilerin törenin olumlu etkisiyle saadet yuvaları inşa ettiğini anlatıyor. Sokakta konuştuğum bazı kadınlar, olaydan haberdar değil, haberdar olanlar üzüldük ve şaşırdık, diyorlar
Belediye’de beklerken sohbet ettiğim başı simgesel biçimde bağlı- Aysu Kılıçuran ise olanlara pek şaşırmıyor. Siirt’te dayak yedikten sonra, morluklar görünmesin diye evlerinden on gün çıkmayan kadınların sayıca çokluğundan söz ediyor. Kadınlar hem utanıyor hem dayak yediği için kendini suçlu görüyor en önemlisi de kocasını ele güne rezil etmek istemiyor.
Politikleşmeyle gelenSiirt’te de kadınlar, son yıllarda Kürt hareketi ve İslami hareket içinde politikleştiler. AKP’yi özellikle büyük kentlerde iktidara taşıyan bu politikleşme kadın sorunlarının bir ölçüde görünür olmasını sağladı.
2004’de Uçan Süpürge’nin ‘Köprüler Kuruyoruz’ projesiyle Siirt’e giden Halime Güner, toplantılara katılan kadınların geleneksel erkek şiddetinin çarpıcı örneklerini dile getirdiklerini anımsıyor. Uçan Süpürgecilerin hatırladığı bir diğer ayrıntı da, yalnız Siirtli kadınların kente sinema istediği..
Eski vali Nuri Okutan’ın önayak olduğu, askerle de ortaklaşa yürütülen, asker eşlerinin de öğretmenlik görevi üstlendiği kadınlara yönelik Türkçe okuma yazma ve meslek edindirme kursları ise ‘Tek tip Türk kadını’ yaratmayı hedefleyen bir “eğitim operasyonuna, yöre halkıyla, devletin geleneksel ilişkisinin parodisi niteliğinde bir seferberliğe dönüşmüş.
Evimizin sırlarını saklaBugün ne Kürt hareketi ve DTP içinde kadınların yoğun ve mücadeleci varlığı ne de birkaç ay önceki yerel seçimlerde bir kadının AKP’den başkanlığa adaylığını koymuş olması, sessiz duvarların ardında binlerce N.E’nin yaşamakta olduğu gerçeğini değiştirmiyor.
Siirt’te kadınlar perdeli pilavın öğüdünü tutuyor. Kalın duvarların, kapalı dudakların, korunan sırların ardında sessizce öldürülüp saadet yuvalarına gömülen kadınların sayısını kimse bilmiyor. Cenazesi kaldırılanlar, resmen öldürülenler, Siirt ya da Batman da, Doğu’da Batı’da kasabalarda, megapollerde, itiraz eden, ailesinin zoruyla evlenmek istemeyen, nişanlısından ayrılan, kocasından boşanan kadınlar... Boyun eğmek istemeyen kadınlar...
Kürtçe, Arapça, Türkçe ağıtlarBu yüzden genç ölülerin ardından yakılan Kürtçe, Arapça, Türkçe ağıtların, tilililerin sıkça göğü yardığı Siirt’te kadınların izini, hayattan çok, ölümde sürebiliyorsunuz.
Üç-dört gün önce sarı- kırmızı- yeşil bir beze sarılarak, geleneksel olarak kadınların katılmadığı bir törenle gömülen 24 yaşındaki Sema Mabata’nın ismi resmi kayıtlarda ‘Zübeyde’ olarak geçiyor.
Şehri birlikte dolaştığımız 26 yaşındaki Sidar geçen yıla kadar Ayşe olarak yaşamış. Sidar, sözcüğü Kürtçe ağaç gölgesi anlamına geliyormuş. Ağaç gölgesi kendi ismine kavuştuğu yıl, kardeşinin ölüm haberini almış. Sidar’ın kederli anası, 11 yıldan beri görmediği, bundan sonra da hiç göremeyeceği oğlundan çok askerlere acıyor; zorla ölüme yollandıkları için.
Siirt’in Demokratik Toplum Parti’li (DTP)yeni belediye başkanı, Şırnaklı, Diyarbakır Üniversitesi Matematik Bölümü mezunu Selim Sadak, 80’lerde SHP’den milletvekili seçildiğinde de anası, sevinmek yerine ‘oğlum ya öldürülecek ya hapse atılacak’ diye ağıt yakmıştı. Ana kalbi yanılmadı, Sadak, DEP milletvekili olarak hapse girerken ardında on çocuk bıraktı.
Sadak, bölgede kadınların özgürleşememesiyle, namus cinayetleriyle, politikleşen kadınlara yapılan baskılar ve Demokratik Kadın Örgütü’nden birçok kadının tutuklanması arasında doğrudan bağlantı kuruyor. Nitekim DTP’li kadınların N.E ile ilgili basın açıklamasına katılan 20 kadına karşılık ‘terörle mücadeleden’ 100 polis varmış.
Çok eski bir erkek töresiyleGeçen Newroz’da Siirtli kadınların uğradığı polis saldırısının görüntüleri hafızalarda hâlâ canlı. Sekiz Mart Kadınlar Günü’nde şu sıralar yeni görevden alınan kentin namlı polis müdürü, basın açıklamasını okuyan DTP’li kadını, çok eski bir erkek töresine uyarak, saçlarından sürükleye sürükleye Emniyet’e götürmüş.
N. E’nin ailesinin DTP’li olduğu söyleniyor. Ancak, olayın büyütülmemesini isteyen ve Siirt’e mal edilmesi yanlıştır, diyen Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) Siirt milletvekili Yılmaz Helvacıoğlu’nun aksine Selim Sadak, bu konunun tartışılmasından rahatsız değil.
“Pencereden atılmış” sözcüklerini, “atlamış” diye düzelttikten sonra kızın ağabeyinin ziyaretini aktarıyor. Ağabey, halaoğluyla nişanlı olan N.E’nin radyoda erkek arkadaşıyla buluşmaya gittiğini ve bunun namus meselesi olduğunu söylemiş.
‘Aşk yasak değil’ nasihatıSadak da, aşkın yasak olmadığını, genç kızın zorla evlendirilemeyeceğini ve başkasına âşık olmuş olsa bile bunun için öldürülemeyeceğini anlatmaya çalışmış ağabeye.. Yüzünde öfke ya da kızgınlık ifadesi olmadan bunlardan söz ederken, sanki daha çok çalışma masasının önündeki koltuklarda oturan kalabalık ziyaretçi heyetine hitap ediyor. Heyet, dindarlıklarını simgeleyen beyaz örgü takkelerinin altında, kutlamaya geldikleri yeni başkanın sözlerine kulak kabartıyor.
Tanrı, paşa, baba, koca, korucuN.E olayına valilik hızla el koymuş. Şehrin 2007’den beri valisi, Necati Şentürk, kendisine selam vermeyi unutan polisleri azarlama, Öğretmenler Günü’nde konuşma yaparken aralarında fısıldaşan öğretmenleri salondan kovma gibi birkaç tatsız olayla anılıyor. Yerel seçimlerden önce CHP teşkilatı vali hakkında suç duyurusunda bulunarak devlet gücü ve kaynaklarıyla AKP’ye oy toplamaya çalıştığını ileri sürmüş
Vali’nin Kuzey Irak’ta operasyon sırasında ölen bir binbaşı için yazdığı şiirin dizeleri, merkezdeki dükkânlardan birinin duvarında boy gösteriyor;“Sevin ey kutlu asker, senin tertemiz kanın, bütün Irak’a bedel”
DTP’li belediye, N.E’yi Valilik’le arasında çekişme konusu yapmamak için uzakta durmayı yeğlemiş. Sadak, “daha fazla zarar görmesini, korkmasını engellemeye çalıştık. Eğer onunla iletişim kurabilseydim, koluma alır bütün şehri dolaşırdım” diyor. Sezgisel olarak da olsa, bu tür durumlarda kadınların tecavüz ya da taciz de olduğu gibi, mağdur yerine suçlu koltuğuna oturtulduğunu biliyor.
Cenazelerde intikam yeminiVali, varlıkları insan hakları açısından her geçen gün daha fazla tartışma yaratan geçici köy korucularına verdiği tam destekle de anılıyor, korucular arasında atış müsabakaları düzenliyor, korucu cenazelerinde en sert sözler, intikam yeminleri onun ağzından çıkıyor. Ekonomik ve Sosyal Etüdler Vakfı’nın (TESEV) ve İçişleri Bakanlığı’nın 2005 verilerine göre 30 bini gönüllü yaklaşık doksan bin geçici köy korucusundan Siirt Batman ve Şırnak’ta istihdam edilenlerin sayısı on beş bin. Köy korucularının işlediği, mahkeme konusu olabilmiş 5 bin suç arasında “cebren ırza geçme, silahla kadın ve kız kaçırma” da eksik değil.
Bir ay önce yapılan Veysel Karani Sempozyumu’nda konuşan dini ve akademik çevrelerden zevat, diğer dinlerle, İslamiyet’i karşılaştırıp, İslamiyet’in kadınlar konusundaki üstünlüğünden, peygamberin kadınlara nazik davranılmasını ve ezilmemesini buyuran hadislerinden dem vurdu. Gerçekten de Siirt’teki Veysel Karani türbesine daha çok kadınlar rağbet ediyor. Ancak, Karani’nin kadınlara verilen değerle özdeşleştirilmiş namına, türbenin bahçesinde kadınların ayrıca gidebilecekleri bir haremlik yapılmasını öneren Müftülüğün gölgesi çoktan düşmüş.
Veysel Karani de koruyamıyorİslam’ın Sünnilik ve Şafilik gibi yaptırımları kadınlar açısından iç acıcı olmayan mezheplerinin, yalnızlaştıkça, yoksullaştıkça, parçalandıkça koyulaşan dini inanışların, törelerle görünmeyen ama çok güçlü bir yasaya dönüşmüş erkek egemenliğinin sarıp sarmaladığı Siirt’te, kadınları, hep zararlı çıktıkları bu toplumsal uzlaşmadan Veysel Karani bile koruyamıyor. Yarım otobüslerin kalktığı merkezden ayrılırken, belediyenin kandil kutlaması için astırdığı bez pankart, ardımızda dalgalanıyor.
Diyarbakır ve Batman gibi Siirt’te de toz mu, çamur mu, sis mi olduğu anlaşılamayan boz bir hava, güneşi boğuyor. Dönüşte, yolumuzu kesen beyaz, koyu bir sisin içinden geçtikten sonra Batman’a yakın bir kontrol noktasında, askerler otobüsümüzü kenara çekip kimliklerimizi topluyor.
‘Böyle şeyler olmazdı’Şoför, biraz turistik reflekslerle, biraz kendini de inandırmak istercesine, “böyle şeyler olmazdı” diye söylenirken, hemen arkadan duyulan “hep oluyor” sözcükleri onu sakince yalanlıyor.
Otobüs ayrılırken şoför askerlere, selam niyetini elini kaldırıyor. Kimse ona karşılık vermiyor. Elin, iki-üç kez, neredeyse bir barış yakarışına dönüşerek, her seferinde biraz daha kararsızca kalkmasından sonra, askerlerden biri, belki de sadece, annesinin “sana bir şey verildiğinde teşekkür et” türünden eski bir öğüdünü hatırladığı için elini kaldırarak yanıt veriyor. Yarım otobüs, bu küçük uzlaşmadan cesaret alıp, namluları dağa dönük tankların arasından süzülüp yola koyuluyor.
Siirt geride kaldı. Ama Narin’leri Sema’ları ölüme gönderen, kadınların saadet yuvalarına, sessiz sedasız gömüldükleri, çocuk gelinlerin, akrabalarıyla evlendirilen, doğum yaparken ölen genç kadınların öykülerini gizleyen; çünkü böyle anılmak istemeyen kentin fısıltısı ardımdan geliyor; evimizin sırlarını sakla.
Not: Yazar, ‘Ağlayan Dağ’ Susan Nehir’le, 2008’de Orhan Kemal Roman Ödülü’nü kazanmıştı. 1986 yılından sonra gazete, dergi ve televizyonlarda çalışan, çok sayıda makale ve deneme yazısı yayımlanan Devecioğlu, kitaplarında yakın tarihi ve belleklerden silinmeye çalışılanları işlemeyi seviyor. Ayşegül Devecioğlu’nun temel meselesi, söylenemeyen üzerine söz söylemek, hikâyesini anlatamayanların sesi olmak, bir yandan da bir büyüme-bilinçlenme öyküsü sunmak
Yazar, ‘Kuş Diline Öykünen’ adlı ilk romanında arka plana 12 Eylül’ü alarak hüzünlü ve trajik bir aşk hikâyesi anlatıyordu. Son kitabı ‘Kış Uykusu’nda ise darbe sonrası ülkenin üzerine çöken ağır iklimi anlatan beş farklı öyküye yer veriyor. Kendisine ödül getiren ‘Ağlayan Dağ Susan Nehir’de Çingene Naciye Abla’nın öyküsünü anlatıyor. Roman bu yersiz yurtsuz bir Çingene’nin hikâyesi üzerinden ilerliyor. Devecioğlu kadın, birey ve toplum sorunlarını siyasal perspektifle dillendiren, ‘80 sonrasının en önemli yazarlarından’ biri olarak değerlendiriliyor.
